’Sluit de gifkraan’: XR Gifvrij eist politieke moed tegen pesticiden

Het kan natuurlijk wél natuurlijk

Extinction Rebellion (XR) Gifvrij staat vrijdagmiddag 5 juni op de stoep van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur om staatssecretaris Silvio Erkens duidelijk te maken dat er direct een eind moet komen aan het excessive pesticidengebruik in Nederland. Speeches van advocate Benedicte Ficq en ecoloog Ignas Heitkonig onderschrijven die noodzaak. En het goede nieuws is: het kan natuurlijk wél natuurlijk. XR Gifvrij deelt prachtige biologische aardappelen uit, een product waarvoor de ‘gangbare’ landbouw bijna 8 kg gif per hectare nodig denkt te hebben. En, als troost én ter motivering voor de rebellen, wordt er gezongen, gedanst en zijn er ontroerende tableaus van de Green Rebels en de Parade van Verlies.

Woordvoerder Maarten Frijlink van XR Gifvrij: “Het is sowieso al bizar dat we gif gebruiken om ons voedsel te verbouwen. Maar bovendien hangt er inmiddels echt een deken van pesticiden over Nederland die mens, natuur en water bedreigt. Daar moet direct een einde aan komen, en dat kan gewoon.” Naast mensen lijden ook insecten, vogels en andere dieren dramatisch onder pesticiden in de lucht, op aarde, in de bodem en in het water. Maar liefst 80% van de Nederlandse natuur is er daardoor slecht aan toe. [1]

Meer kosten dan baten

Het verlies aan ecosysteemdiensten (bestuivende insecten, bodemleven, etc.) alleen al is veel hoger dan de economische winst van de sector. En dan is het ook nog eens een sector die slechts 1,4% waarde toevoegt aan de Nederlandse economie. Die sector blijkt niet in staat óf niet bereid om dit probleem zelf op te lossen.

EU-omnibus Food and Feed Safety

In plaats van vol in te zetten op bescherming van mens en milieu komt de EU juist met voorstellen om die bescherming nog eens ernstig te verzwakken; de zogenaamde EU-omnibus Food and Feed Safety. Onder het mom van vereenvoudiging wordt onder meer voorgesteld landbouwgif (in de praktijk) voor onbepaalde tijd toe te laten. De nu verplichte herbeoordeling zou vervallen, terwijl keer op keer blijkt dat pesticiden in de praktijk nog veel gevaaarlijker zijn dan al verwacht bij de toelating. In ongeveer 30 jaar is het aantal toegelaten pesticiden afgenomen van 700 naar 260 nu, vaak juist door die herbeoordeling. Het vrijwel afschaffen van die herbeoordeling elimineert een volgende veiligheidsklep en is daardoor vragen om nog veel meer gevaren dan er nu al zijn. Daarbij komt dat áls een middel al wordt verboden wegens te grote risico’s, dat het dan nog driejaar mag worden gebruikt, om ‘de restjes’ op te maken.

Nederland mag hier niet mee instemmen, benadrukt XR.

Convenant de oplossing?
Het kabinet verwacht dat een convenant met belangenorganisatie LTO, de supermarkten, één wetenschappelijke en één maatschappelijke organisatie zal leiden tot een forse daling van het gebruik van landbouwgif. De gesprekken daarvoor zijn gestart. Maar keer op keer blijken convenanten veel te slap of houden de partijen zich er simpelweg niet aan. Het gaat hun niet om wat goed is voor de wereld, maar om wat goed is voor henzelf en hun winsten. Het gaat hun niet om de uitstervingsgolf waar we middenin zitten, de vervuiling van het water, de risico’s voor de mens. Het gaat om hun bedrijf, dat niet kan ‘renderen’ zonder vergif of, zoals zij het framen, ‘gewasbeschermingsmiddelen’.

XR Gifvrij verwacht dan ook niet dat een convenant deze keer iets zal oplossen. Daarvoor is nodig dat de politiek de moed heeft om te doen wat nodig is: de juiste keuzes en stevige wetgeving, precies waar ook de Algemene Rekenkamer ook op aandringt.

Het kan natuurlijk wél natuurlijk
De biologische landbouw laat al heel lang zien dat het natuurlijk wél natuurlijk kan. Iedere dag zijn er innovaties die deze vorm van landbouw, die wél mens- en natuurvriendelijk werkt verder verbeteren. Voor bestrijding van plantjes die voor de teelt ongewenst zijn, is bijvoorbeeld al een robot beschikbaar. Het gebruik van zulke robots zal 1 miljoen (!) kg landbouwgif schelen. Overgaan op biologische teelt kan dus gewoon, al kost het een paar jaar.

Vier eisen
XR Gifvrij overhandigt een brief met vier concrete eisen:

1. Sluit de gifkraan; stop zo snel mogelijk met alle niet-biologische bestrijdingsmiddelen en verbied het gebruik van PFAS in bestrijdingsmiddelen,
2. Stem niet in met de voorstellen in de EU-omnibus Food and Feed Safety, met uitzondering van de ‘green lane’ voor biologische middelen,
3. Bevorder gezonde landbouw, bijvoorbeeld door het gebruik van biologische en mechanische oplossingen te stimuleren. En help boeren bij de transitie, door hen te steunen als ze zonder landbouwgif produceren en de biodiversiteit herstellen,
4. Laat burgerorganisaties en onafhandelijke wetenschappers meepraten over het convenant waarin moet komen te staan hoe Nederland het pesticidengebruik afbouwt naar uiteindelijk 0.

Samen een steeds krachtiger geluid
De absolute noodzaak om over te stappen op biologische teelt en producten wordt steeds groter en steeds meer burgers, wetenschappers en maatschappelijke organisaties pleiten ervoor. Zo is er vandaag ook een actie van 12 organisaties die vóór bio en tegen pesticiden strijden en waar XR Gifvrij goede contacten mee onderhoudt. Bij het hoofdkantoor van Aldi Nederland overhandigen zij een petitie om het assortiment bio-producten fors te vergroten. Deze supermarkt heeft nu slechts vijf (5!) biologische producten in het assortiment. XR Gifvrij steunt deze actie vanzelfsprekend.

Cijfers
De kosten voor de gezondheidszorg door alleen al PFAS-blootstelling bedragen in Europa tussen de 52 en 84 miljard euro per jaar en het verlies aan ecosysteemdiensten (bestuivende insecten, bodemleven, etc.) is veel hoger dan de economische winst van de sector. En dan is het ook nog eens een sector die slechts 1,4% waarde toevoegt aan de Nederlandse economie. Die sector blijkt niet in staat óf niet bereid om dit probleem zelf op te lossen.

Over XR Gifvrij
De rebellen van XR Gifvrij zijn burgers die naar een landbouwsysteem streven dat gezond is voor natuur en mens. Zij weten dat landbouwgif veel schade toebrengt aan mens en natuur. Dit kost levens en geld. Dat moet stoppen, voor onze gezondheid en voor de natuur!

Bronnen:
[1] https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=33120

https://www.naturetoday.com/nl/nl/nature-reports/message/?msg=33593

https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5566165/te-veel-zelfs-verboden-gif-kwekers-sierbloemen-nederland

Brief aan informateur: Oproep gezondheidssector voor een PFAS-vrije samenleving

The Expense of Pesticides Significantly Outweigh Economic Benefits

https://www.volkskrant.nl/economie/landbouw-is-in-economische-zin-een-tamelijk-onbeduidende-sector-in-nederland~b31fe9eb/

https://www.volkskrant.nl/columns-van-de-dag/ik-wil-de-stelling-dat-biologisch-te-weinig-produceert-simpelweg-niet-meer-horen~bfeea6ae/

Dossier: landbouwgif

https://debalie.nl/programma/het-pesticidenparadijs-29-01-2026/ (Peter Leenderts, vanaf minuut 32.10)

https://www.bnnvara.nl/vroegevogels/artikelen/nikki-dekker-eet-die-kikker

https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2026A00694

https://www.trouw.nl/gezondheid/misschien-moet-de-museumkaart-in-de-zorgverzekering-zegt-de-parkinson-arts-van-nederland~ba3521fc/

https://www.rekenkamer.nl/documenten/2026/05/20/toespraak-pieter-duisenberg-in-de-tweede-kamer

 

Geraadpleegde websites
PAN Nederland; https://www.pan-netherlands.org
Meten=weten; https://metenweten.nl
CBS; https://www.cbs.nl
Aardige Buren; https://aardigeburen.nl/
Bee Foundation; https://bee-foundation.nl